«Υπάρχει μεγάλη ανάγκη για πρωτότυπα κείμενα» μου έλεγε πρόσφατα φίλη, βολτάροντας στη φύση. Πόσο θα ήθελα να είναι έτσι. Αυτή είναι άλλωστε η δουλειά μου. Να σκέφτομαι κείμενα για πρώτη φορά εκ μέρους των πελατών μου. Να σκέφτομαι και να γράφω. Είναι ωστόσο αυτό αναγκαίο; Και αν είναι, μήπως τα κείμενα του Ai είναι πρωτότυπα;
Ενδιαφέρουσα ερώτηση. Ποιος θα ήταν ο καταλληλότερος να απαντήσει; Ένας άνθρωπος που αφιερώνει τον χρόνο του στη σύνθεση λέξεων που όχι μόνο να βγάζουν το νόημα, αλλά και την ευχαρίστηση της ανάγνωσης, ένας συντάκτης κειμένων, κειμενογράφος, αρθρογράφος, δημοσιογράφος, συγγραφέας, πιθανότατα να μην είναι έγκριτος ή έγκυρος κριτής. Έκανα λοιπόν την ερώτηση σε όλες τις διαθέσιμες μηχανές AΙ και μου απάντησαν πάνω κάτω τα εξής:
Η ειλικρινής απάντηση είναι: εξαρτάται από το τι εννοούμε με τη λέξη «πρωτότυπο».
Η ΤΝ (AI) μπορεί να συνδυάζει ιδέες με τρόπους που δεν έχουν εμφανιστεί ακριβώς έτσι πριν, να βρίσκει απροσδόκητες γωνίες, να παράγει κείμενο που εκπλήσσει ακόμα και αυτόν που το ζήτησε. Με αυτή την έννοια, ναι.
Αλλά η ΤΝ (AI) δεν ξεκινά από εμπειρία, από απώλεια, από επιθυμία, από αντίφαση που το κρατά άγρυπνο. Δεν έχει τίποτα να πει που να το πιέζει να το πει. Η πρωτοτυπία του ανθρώπου πηγάζει από κάτι που έχει βιωθεί και δεν χωράει αλλιώς — αυτό το AIδεν το έχει.
Αυτό που κάνει η ΤΝ (AI) καλά είναι να υπηρετεί μία πρωτότυπη σκέψη που ήδη υπάρχει — να τη διατυπώσει καλύτερα, να της δώσει δομή, να της βρει το σωστό μέγεθος.
Υπό αυτήν την έννοια λοιπόν και σύμφωνα με την απάντηση των μηχανών, η ΤΝ (AI) δεν παράγει πρωτότυπα κείμενα αλλά «ξεδιπλώνει» μία πρωτότυπη σκέψη. Αυτό το «ξεδίπλωμα» θα μπορούσα να το πω και «αράδιασμα» γνώσης που καμιά φορά πράγματι εντυπωσιάζει ακόμη και αυτόν που έθεσε ένα ερώτημα ή ζήτησε ένα κείμενο. Ωστόσο, ο όγκος της πληροφορίας μπορεί να σε οδηγήσει –και το κάνει εύκολα- σε κάτι διαφορετικό από αυτό που είχες στον νου σου. Επιπλέον, αν δεν είσαι σε θέση να γνωρίζεις καλά τη γλώσσα ή να ξέρεις ακριβώς το ύφος που θέλεις να έχει το κείμενό σου για να τραβήξεις την προσοχή του κοινού που στοχεύεις, δεν μπορείς να διορθώνεις, να κατευθύνεις, να θέτεις νέα ερωτήματα, το κείμενο που σου έχει «αραδιάσει» η μηχανή, συχνά, αν όχι πάντα, είναι λίγο πολύ ίδιο με όλα! Υπάρχει ένα μοτίβο. Ένας τρόπος ανάπτυξης του λόγου και της δομής των κειμένων, που κάνει τα κείμενα, ανεξαρτήτως περιεχομένου, σχεδόν όμοια. Θα πρέπει να κρίνεις την κάθε παράγραφο προσεκτικά, να πηγαίνεις πίσω και να προχωράς μόνο όταν είσαι βέβαιος ότι το τελικό κείμενο είναι αυτό που ήθελες από την αρχή. Με άλλα λόγια, το AI θέλει καθοδήγηση και συνεχή έλεγχο, καθαρή σκέψη και αντίληψη του τρόπου που υπηρετεί τη σκέψη η γλώσσα, για να μπορέσει το κείμενο να δώσει το αποτέλεσμα του πρωτότυπου. Αν μπορείς να το κάνεις αυτό, προφανώς το AI θα σου κοστίσει λιγότερο οικονομικά. Από άποψη χρόνου εξαρτάται πάντα από τον χρόνο που θέλεις να αφιερώσεις εσύ, διορθώνοντας και προχωρώντας. Πιθανότατα όμως, λιγότερο από τον χρόνο που θα μου δώσεις για να δημιουργήσω το πρωτότυπο κείμενό σου.
Η ΤΝ (AI) διαβάζει και μαθαίνει από εμάς
Σε ένα μάθημα Δημιουργικής Γραφής ένας από του καθηγητές μας ξεκίνησε να μας ρωτάει πόσα βιβλία διαβάζουμε, ποια είναι τα αγαπημένα μας βιβλία, τι και πώς επιλέγουμε. Μία εκ των συμφοιτητών μας είπε «έχω διαβάσει μόνο την Αγία Γραφή». Άφωνοι οι υπόλοιποι. Όχι για την Αγία Γραφή. Μπράβο της. Αλλά για το «μόνο». Πώς γίνεται να έχει διαβάσει μόνο ένα βιβλίο και να γράφεις; Ο καθηγητής έχασε τα λόγια του, μουρμούρισε κάτι του τύπου «μάλιστα. Περίεργο κάπως αλλά αποδεκτό», όταν μία άλλη συμφοιτήτρια διέκοψε απότομα και είπε ευθέως και χωρίς διάθεση ωραιοποίησης «Αυτό είναι απαράδεκτο. Δεν μπορείς να γράφεις και να έχεις διαβάσει μόνο ένα βιβλίο. Και πόσο δε μάλλον, να κάνεις μεταπτυχιακό στη δημιουργική γραφή έχοντας διαβάσει μόνο ένα βιβλίο». Όλοι συμφωνήσαμε «βουβά» μαζί της. Το γράψιμο προϋποθέτει διάβασμα. Ο συγγραφέας έχει διαβάσει και συνεχίζει να διαβάζει πολύ. Για αυτό και μπορεί να γράφει.
Στην περίπτωση της ΤΝ (AI) το «διάβασμα» είναι τα εκατομμύρια δεδομένα που αντλεί από πηγές, χωρίς πάντα να είναι σε θέση να ελέγξει την ορθότητά τους ή να τεκμηριώσει την αλήθεια τους. Το AI μαθαίνει και εκπαιδεύεται από εμάς. Εάν εμείς είμαστε «διαβασμένοι» χρήστες του, τότε θα το εκπαιδεύσουμε σωστά και θα βοηθήσουμε και τους επόμενους χρήστες. Σε αυτήν την εκπαίδευση της ΤΝ (AI) είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι. Εμείς που γράφουμε κείμενα και η γλώσσα αποτελεί το ισχυρό μας εργαλείο, έχουμε ακόμη μεγαλύτερη ευθύνη. Είναι βέβαιο ότι δεν έχουμε γνώση όλων αυτών που μας ζητάνε να γράψουμε. Καμιά φορά μπορεί να πρόκειται για κάτι που ακόμη δεν έχει καν υπάρξει! Όπως, ένα ξενοδοχείο που χτίζεται και ακόμη δεν υπάρχει παρά μόνο στα χαρτιά. Οι κειμενογράφοι είμαστε σε θέση να ακούσουμε, να δούμε τα σχέδια, να μιλήσουμε με τον αρχιτέκτονα ή τον κατασκευαστή, να περιεργαστούμε τη μακέτα, να θέσουμε ερωτήσεις που θα μας λύσουν απορίες και να αποτυπώσουμε στο κείμενο σαν πραγματικό κάτι πριν καν δημιουργηθεί. Όταν θα κατασκευαστεί, οι φωτογραφίες θα είναι οι αδιάψευστοι μάρτυρες πως κάναμε καλά τη δουλειά μας. Αλλά και αν κάτι μας διέφυγε, είμαστε σε θέση να το διορθώσουμε ξανά και ξανά, πατώντας στο ύφος και τη γλώσσα που έχουμε επιλέξει εξ’ αρχής. Όλα αυτά, θα αποτελέσουν κάποτε δεδομένα του AI, αφού η ιστοσελίδα του ξενοδοχείου θα ανέβει στον παγκόσμιο ιστό και τότε εμείς θα του έχουμε δώσει τροφή -όχι για σκέψη -αλλά για ανάλυση δεδομένου και ανασύνθεση.
8 στους 10 χρήστες ΤΝ (AI) δεν μπορούν να θυμηθούν τίποτα από το κείμενο που έχουν γράψει
Έρευνα του MIT που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2025 με τίτλο “Our Brain on ChatGPT: Accumulation of Cognitive Debt when Using an AI Assistant for Essay Writing Task» (Ο εγκέφαλός μας όταν χρησιμοποιούμε AI: κάθε φορά που αναθέτουμε στην τεχνητή νοημοσύνη τη συγγραφή κειμένου, υπάρχει γνωστικό «κόστος»[1]) διαδόθηκε με τρομακτική ταχύτητα και έγινε γνωστή ακόμη και σε ανθρώπους που δεν ενδιαφέρονται για επιστημονικές έρευνες.
Παρά τον μικρό αριθμό συμμετεχόντων, μόλις 54 άτομα, η μελέτη μέτρησε τον γνωστικό φόρτο κατά τη συγγραφή και χώρισε τους συμμετέχοντες σε τρεις ομάδες: τους LLM (αυτούς δηλαδή που χρησιμοποίησαν ChatGPT), αυτούς που χρησιμοποίησαν μηχανές αναζήτησης και αυτούς που έκαναν χρήση μόνο του μυαλού τους. Οι τρεις ομάδες σε διάστημα 4 μηνών έγραφαν δοκίμια με τον τρόπο που είχε προκαθοριστεί στην κάθε μία. Την 4η και τελευταία συνεδρία , η ομάδα που έγραψε με ChatGPT έγραψε χωρίς κανένα βοηθητικό εργαλείο, ενώ η ομάδα που έγραφε χωρίς κανένα βοήθημα είχε για πρώτη φορά πρόσβαση και χρήση σε AI.
Η ομάδα που χρησιμοποιούσε ΤΝ (ΑΙ) σταδιακά και με την πάροδο του χρόνου εμφάνιζε υστέρηση σε νευρικό επίπεδο (μέτρηση με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα). Συγκεκριμένα στα μέλη της ομάδας LLM ο εγκέφαλος είχε μειωμένο συντονισμό μνήμης, γλώσσας, κριτικής σκέψης και συναισθήματος και χαμηλότερη δραστηριότητα στις περιοχές που σχετίζονταν με κριτική σκέψη και επεξεργασία γλώσσας, κυρίως στον προμετωπιαίο φλοιό, την περιοχή δηλαδή του εγκεφάλου που κυρίως ευθύνεται για ανώτερες γνωστικές λειτουργίες, όπως η δημιουργική σκέψη ή η λήψη αποφάσεων. Επιπλέον, τα κείμενα της ομάδας LLM υποβαθμίζονταν σταδιακά, με χειρότερα αυτά που γράφτηκαν χωρίς τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, και τα οποία χαρακτηρίζονταν από έλλειψη λεξιλογίου, πολυπλοκότητα σύνταξης, συνοχής, πρωτοτυπίας, προσωπικού ύφους και ποικιλίας δομών και εκφράσεων. Τα κείμενα της ομάδας LLM είχαν τη χειρότερη βαθμολογία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ομάδα που στις τρεις πρώτες συνεδρίες χρησιμοποιούσε μόνο τη σκέψη της και τις δυνατότητές της, όταν έκανε χρήση ΤΝ (AI), χρησιμοποίησε εξελιγμένες στρατηγικές prompting (οι οδηγίες/εντολές που διατυπώνεις στο AI) και έλαβε πολύ καλύτερα αποτελέσματα, αφού η κριτική σκέψη της ομάδας ήταν ενεργή, ήξερε τι να ζητήσει και πώς να αξιολογήσει σωστά την απάντηση που λάμβανε.
Ωστόσο, το πιο αποκαλυπτικό πόρισμα της έρευνας ήταν ότι το 78%, 8 στους 10 από την ομάδα LLM, δεν μπορούσαν να θυμηθούν τίποτα από το κείμενο που είχαν «γράψει». Αυτό σημαίνει ότι η γλώσσα δεν είχε περάσει στη σκέψη του συντάκτη του κειμένου, του συγγραφέα. Σα να επρόκειτο για ένα κείμενο που δεν είχαν δει ποτέ, πόσο δε μάλλον συντάξει.
Τα πορίσματα αυτά χρειάζονται επιβεβαίωση από μελλοντικές μεγαλύτερες έρευνες και καλύτερο σχεδιασμό, γεγονός που παραδέχονται και οι μελετητές.
[1] Ελεύθερη απόδοση της αγγλικής φράσης.